زمینه و هدف: باغ های کرانه جنوبی دریای خزر به ویژه باغ های بهشهر از نمونه های برجسته باغ سازی ایرانی است که در بستر اکولوژیکی متفاوت با باغ های کویری احداث شده است. از این رو پژوهش حاضر با هدف بررسی اکولوژیک و تحلیل عناصر ساختاری باغ چهلستون شکل گرفته است تا به میزان تاثیرگذاری معیارهای طراحی اکولوژیک در طراحی باغ چهلستون بهشر دست یابد. روش بررسی: در پژوهش حاضر از روش توصیفی-تحلیلی در سه مرحله تعیین، تبیین و تدقیق استفاده شده است. پس از جمع آوری و برداشت اطلاعات مورد نیاز تحقیق از طریق مطالعات کتابخانه ای، تفسیر اطلاعات و تبیین انگاره های مشترک در باغ ایرانی انجام شد. در گام بعدی انگاره های به دست آمده در مرحله قبل، در نمونه مطالعاتی (باغ چهلستون بهشهر) مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفته و میزان تناسب و تطابق محدوده مطالعاتی با اصول طراحی باغ ایرانی ارایه گردیده است. در نهایت میزان تاثیرگذاری معیارهای طراحی اکولوژیک در باغ چهلستون بهشهر از طریق ارزیابی عناصر ساختاری محدوده مطالعاتی ارایه شده است. یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد که فرم های مستطیل شکل، الگوی اصلی شکل دهنده منظر باغ چهلستون است. همچنین الگوی شکل دهنده فضاهای سبز (اعم از درخت کاری، گلکاری، چمن و. . . ) به صورت توده ای پیوسته و مستطیل شکل در کرت های اطراف و نواری ممتد در اطراف راه های اصلی، نشان از اهمیت دید کنترل شده از بیرون به سمت بنا در این نوع مناظر دارد. بحث و نتیجه گیری: استفاده از آب در مغایرت با رطوبت بالای محیط، طراحی در جهت شیب با مداخله در شکل زمین (پلکانی کردن زمین)، عدم تناسب کامل با معماری بومی به واسطه الگوبرداری از باغ ایرانی مناطق کویری، تامین آب از مکانی دیگر و استفاده از درختان و گل های غیر بومی (درختان همیشه سبز) در محور اصلی باغ در محدوده مطالعاتی نشان می دهد بهره گیری از الگوی باغ ایرانی در توسعه باغ بر بهره گیری از معیارهای طراحی اکولوژیک برای طراحان در اولویت بوده است.

بناهایی مسکونی بلندمرتبه در محیط های طبیعی یکی از پدیده های نوظهور در کشورهای مختلف و به ویژه کشورهای درحال توسعه است. ساختمان های مختلف در بستر محیط خود به دلیل عدم سازگاری می توانند آسیب های جبران ناپذیری را وارد نمایند. طراحان و سازندگان بر اساس آموزش های خود و بر پایه اصول حفظ محیط زیست شروع به ساخت بناهایی در جهت توسعه پایدار می کنند، اما معیارهای پایداری در طراحی فقط پاسخگوی برخی از فصول بوده و نمی توانند به طور کامل نسبت به تمامی فصول پاسخ ده باشند. این پژوهش با هدف اثرسنجی معیارهای اکولوژیک در فصول مختلف، سعی دارد نقاط ضعف موجود در طراحی اکولوژیک ساختمان های مسکونی بلندمرتبه را استخراج نماید. روش تحقیق ترکیبی از نوع کیفی در کمی است که در مرحله کیفی با استعانت از دلفی آینده پژوهی با سه فاز طوفان فکری، تحدید و انتخاب و در نهایت با ضریب کندال به تدقیق سازی متغیری نسبت به نمونه های موردی می پردازد. در مرحله کمی پرسش نامه با طیف لیکرت تدوین و در اختیار 384 نفر از بهره برداران در چهار فصل مختلف قرار می گیرد. برای تحلیل از نرم افزارهای جامپ1 و سیگماپلات2 استفاده و در انتها نمودار میانگین حرکتی و همبستگی گرافیکی استخراج می شود. نتایج نشان می دهد که متغیرهای معماری اکولوژیک در دو فصل تابستان و زمستان دارای همبستگی به میزان 0.73 می باشند. بیش ترین همبستگی بین فصل های تابستان و زمستان است و کم ترین بین فصل های بهار و تابستان با مقدار (0.0004) است؛ و طراحان در طراحی های خود به دو فصل توجه نموده اند.

امروزه با توجه به افزایش جمعیت و افزایش هزینه های توسعه شبکه جاده ای برای استفاده از وسایل نقلیه شخصی و پیامدهای منفی آن، توسعه سیستم های حمل ونقل عمومی مانند راه آهن یک راه حل اصولی برای شهرهای بزرگ محسوب می شود. هدف از انجام این تحقیق تعیین کوتاه ترین مسیرهای بهینه بر پایه معیارهای اکولوژیک و اقتصادی-اجتماعی برای راه آهن گرگان – مشهد در محدوده استان گلستان و ارزیابی پیامدهای مثبت و منفی حاصل از اجرای این پروژه برای انتخاب مسیری که کم ترین تأثیرات منفی را برای محیط زیست دارد، است. در این پژوهش برای تعیین مسیر بهینه راه آهن گرگان – مشهد از تکنیک های تصمیم گیری چندمعیاره و الگوریتم کم هزینه ترین مسیر استفاده شد. برای این منظور ابتدا پارامترهای تأثیرگذار در تعیین مسیر شناسایی و پس از استانداردسازی و وزن دهی، در محیط نرم افزار Idrisi نقشه هزینه تجمعی تولید و سپس با الگوریتم کم هزینه ترین مسیر، مسیرهای بهینه تعیین شد. در نهایت مقایسه و ارزیابی مسیرها انجام شد. مسیرهای به دست آمده با استفاده از الگوریتم کوتاه ترین مسیر به ترتیب مسیر (1) 197 کیلومتر، مسیر (2) 177 کیلومتر، مسیر (3) 164 کیلومتر است. نتایج ارزیابی مسیر شماره 1 نشان می دهد که میانگین حداقل فاصله از رودخانه 308 متر، فاصله از مناطق تحت حفاظت 13505 متر، میانگین فاصله از مناطق مسکونی 2552 متر، فاصله از گسل 6176 متر، میانگین ارتفاع 259 متر و میانگین شیب 7/8 درصد می باشد. بنابراین با توجه به نتایج ارزیابی مشخص شد مسیر (1) علی رغم اینکه طولانی تر است ولی تأثیرات منفی کم تری به محیط اطراف وارد می کند؛ بنابراین مسیر شماره 1 در طولانی مدت ازنظر هزینه های محیط زیستی مقرون به صرفه تر و کم خطرتر است. نتایج نشان می دهد با توجه به اینکه فرآیند مسیریابی کاری پیچیده است اما می توان با استفاده از GIS، روش های ارزیابی چندمعیاره و الگوریتم کم هزینه ترین مسیر، مسیرهای مناسبی را که طبق اصول محیط زیستی طراحی شده اند را به دست آورد.

امروزه با گسترش و ازدیاد جمعیت شهرنشینی، شواهد تغییرات گسترده ای در زیر ساخت های اکولوژیکی شهری هستیم به طوری که این موضوع کاملا محیط زیست اکولوژیک و زیرساخت های سبز شهری را محدود و تحت تأثیر قرار داده است. اکولوژی منظر امکان دستیابی به یک ترکیب متعادل از شبکه شهری به همراه معیارهای منظر اکولوژیک در رابطه میان انسان و طبیعت را فراهم می کند. این معیارها شامل محیط زیست سالم، مدیریت انرژی، تنوع زیستی، اکوتوریسم، ابعاد فرهنگی-اجتماعی جامعه، زیبایی اکولوژیک منظر و. . . است و با نگرش کل نگر در بازگردانى ، مرمت و بهسازى مناظر مخدوش و آسیب دیده، بهسازی فضاهای سبز شهری، ایجاد دالان هاى زیستى و زیست پذیرى طبیعت و جامعه انسانى در شهرها با لحاظ نمودن توان ها و فرآیندهاى فیزیکى ، شیمیایى ، زیستى ، اکولوژیک و اجتماعى فرهنگى نقش مهمى را ایفا می کند. ارتقاء کیفیت مناظر به خصوص فضای سبز شهری و گستره های طبیعی در نهایت به بهبود کیفیت شهرها و در نهایت ارتقاء کیفیت زندگی انسان منجر شود. هدف این پژوهش ارائه طرح و راهبردهایی جهت ارتقا وضعیت جاده سلامت در پارک ناژوان با رویکرد منظر اکولوژیک در قالب یک پژوهش کیفی است. این پژوهش با روش مروری ساده و رویکرد توصیفی تحلیلی به شناسایی معیارهای منظر اکولوژیک برای دستیابی به راهبردهایی جهت ارتقا فضای سبز جاده سلامت ناژوان می پردازد. این راهبردها اعم از ارتقا پوشش گیاهی، ارتقا نورپردازی سازگار با طبیعت، استفاده بیشتر از منظر سبز نرم به جای منظر سخت، حفظ گونه های گیاهی بومی، ایجاد شبکه های اکولوژیک، ایجاد گردشگاه های طبیعی، ایجاد فضاهای دسته جمعی و صمیمی، حفظ خصوصیات اکولوژیکی ومنابع طبیعی و فرهنگی، استفاده درست از منابع غیر قابل تجدید، تولید حداقل تولید گاز گلخانه ای و استفاده از پنل های خورشیدی است و طرح های ارائه شده بر مبنای این راهبردها ارائه گردیده است.

زمینه و هدف: با افزایش جمعیت کره زمین و استفاده روزافزون از وسایل حمل­ و­ نقل و سوخت­ های تجدید ناپذیر، مشکلات متعددی دامن­ گیر شهرهای بزرگ جهان شده­ است که با تداوم وضع موجود آثار مخربی بر محیط­ زیست برجای می­ گذارد. ساخت شهرهای اکولوژیک برای به حداقل رساندن مصرف انرژی، استفاده مجدد از منابع، بازیافت و بازتولید و افزایش سرانه فضای سبز که به بهبود وضعیت زندگی و سلامت ساکنان شهر و اجتماع از طریق یک مدیریت و برنامه­ ریزی شهری یکپارچه کمک می کند، راه­ حلی بر این مشکل است. روش بررسی: تحقیق حاضر بر اساس ماهیت و روش، توصیفی و تحلیلی می­ باشد. در این تحقیق که در آبان ماه 1395 انجام شده است، نمونه­ های موردی با رویکرد توصیفی، تحلیل شده و معیارهای طراحی در قالب اصول اولیه استخراج شده است. برای سنجش میزان نزدیکی محدوده مورد نظر به محدوده­ های اکولوژیک، چندین نمونه موفق شهر و محله اکولوژیک، بررسی شده و پس از استخراج معیارهای ارزیابی، به امتیازدهی محدوده مورد نظر (کوی سوم شعبان شهر دزفول) به عنوان یکی از محدوده­ هایی که در گسترش از الگوی توسعه سبز تبعیت کرده، پرداخته شده است، پس از آن فرآیند تبدیل وزن­ دهی معیارها به شاخصه­ هایی کمی در قالب مدل وزنی AHP، انجام گرفت و مطابق با نتایج ارزیابی، پیشنهادهایی جهت نزدیکی هر چه بیشتر محدوده مورد نظر به محدوده­ های اکولوژیک، ارائه شده است. یافته­ ها: یافته­ های تحقیق نشان می­ دهد که از میان معیارهای شهر اکولوژیک، کوی سوم شعبان شهر دزفول به ترتیب با 6/66 درصد در زمینه کاربری زمین و حمل­ ونقل و با 25/6 درصد در زمینه بازیافت زباله به ترتیب بیشترین و کمترین نزدیکی به استانداردهای محدوده­ های اکولوژیکی را داراست. بحث و نتیجه­ گیری: نتایج نشان می­ دهد کوی سوم شعبان شهر دزفول با وجود شکل و اندازه مناسب، سرانه و دسترسی بالا به فضای سبز، با توجه به برخورداری از دیگر شاخصه­ های شهرهای اکولوژیکی همچون استفاده از حمل­ و­ نقل عمومی، انرژی­ های تجدیدپذیر و مدیریت منابع آب می­ تواند در تبدیل شدن این محدوده به یک محدوده اکولوژیک موثر باشد.

1چکیده پارک طبیعت پردیسان تنها رویشگاه طبیعی باقیمانده در تهران با 443 گونه گیاهی بومی خودرو است که به دلیل ویژگی های منحصر به فرد اکولوژیک نیازمند مدیریت پایدار است. برآورد ردپای اکولوژیک روشی مناسب برای  تعیین وضعیت اکولوژیک مناطق به منظور استفاده بهینه از آن ها است.  پژوهش حاضر، ردپای اکولوژیک در پارک پردیسان را با استفاده از روش مولفه ای، کمّی کرده است. بر این اساس ردپای اکولوژیک برای پنج فعالیت مصرفی برق، آب، گاز، ضایعات و غذا محاسبه شد و با محاسبه ظرفیت زیستی برای انواع مختلف زمین، شاخص های کسری و فشار اکولوژیک محاسبه شد. نتایج تحقیق نشان داد که ردپای اکولوژیک برق، آب، گاز، ضایعات، غذا و کل به ترتیب 121970/15، 86/72، 0/00، 2585/88، 0/00 و 124642/75 و ظرفیت زیستی 438/47 هکتار جهانی است. منفی شدن تفاضل ظرفیت زیستی از ردپای اکولوژیک کل نشانگر آن است که در مجموعِ بخش مصرف، کسری اکولوژیک وجود دارد. باتوجه به اینکه فشار اکولوژیک در بخش های آب، پسماند و گاز در سطح یک (خوب) و در بخش های برق و غذا در سطح چهار (خیلی ضعیف) قرار گرفت؛ مدیریت پارک در مصرف آب، گاز و حجم ضایعات، عملکرد مناسب و در مصرف برق و غذا عملکرد ضعیفی داشته است.

مدیریت پایدار سرزمین با برنامه ­ریزی استفاده از سرزمین در چارچوب تعادل فضایی مناسب فعالیت های انسانی با توان ­های محیط ممکن م ی­شود، بنابراین درک کافی و شناسایی تعادل و عدم تعادل های سازمان فضایی و شناخت مفهوم توازن و منابع ایجاد آن ها زمینه ­ساز برنامه ریزی بهینه در جهت کاهش ناسازگاری ها و رفع تعارض های فضایی خواهد شد. مطالعه حاضر به سنجش تعادل فضایی کاربری ها در پی ارزیابی قابلیت اراضی و ارائه سه وضعیت تصمیم ­گیری، شامل توسعة متعادل، توسعة نامتعادل و توسعة ممکن پرداخت. ارزیابی توان اکولوژیک سرزمین مبتنی بر قابلیت سنجی مؤلفه­ های اکولوژیک است و این مطالعه متمرکز بر این سنجش برای برای توسعة زراعت آبی است. قابلیت سنجی براساس 9 معیار فاکتور (شیب، ارتفاع از سطح دریا، متوسط دمای سالانه، طبقه تناسب خاک برای کشاورزی، واحد اراضی، عمق خاک، حاصلخیزی خاک، زهکشی خاک و آب قابل برنامه ریزی کشاورزی) و 8 معیار محدودیت (تیپ و تولید پوشش مرتعی، رویشگاه جنگلی، شوری و فرسایش خاک، سیل خیزی، مناطق حساس فرهنگی، مناطق حساس اکولوژیک و کاربری ناسازگار) صورت گرفت. مطابق نتایج به دست آمده در حال حاضر حدود 32 هزار هکتار از وسعت استان توان توسعه برای زراعت آبی دارد که از این میزان، در حال حاضر 78 درصد به کشاورزی آبی اختصاص یافته و دارای توسعة متعادل است. نتایج به دست آمده نشان داد که هم اکنون حدود 6100 هکتار از گسترة استان (1/2 درصد استان) کماکان دارای ظرفیت طبیعی برای توسعة زراعت آبی است، اما کاربری به آن اختصاص نیافته است و حدود 14 درصد از اراضی استان تحت پوشش توسعة کشاورزی آبی نامتعادل قرار دارد و از ظرفیت اکولوژیک لازم برای توسعة کشاورزی برخوردار نیست.

در جهان معاصر با توسعۀ شهریِ بی وقفه ای مواجه هستیم که با آسیب به اکوسیستم های طبیعی درون شهری، شرایط اکولوژیکی شهرها را دچار اختلال کرده است. رودخانه‎های درون شهری اکوسیستم های طبیعی هستند که ماهیت اکولوژیکی دارند و بر بهبود شرایط اکولوژیکی شهرها اثر می گذارند. چارچوب شهرسازی اکولوژیک بر تداوم ساختارهای اکولوژیکی اکوسیستم های طبیعی در شهرها تأکید می کند و در جهت بهسازی آنها برنامه ریزی کرده و راهبردهایی تدوین می نماید. این پژوهش در چارچوب شهرسازی اکولوژیک بر بهسازی اکوسیستم رودخانه‎های شهری متمرکز شده، با مرور ادبیات تحقیق به بررسی مبانی نظری شهرسازی اکولوژیک، ماهیت اکولوژیکی رودخانه‎ها، آسیب های اکولوژیکی ناشی از توسعه های شهری و بهسازی رودخانه‎های شهری پرداخته می شود. سپس با روش قیاسی-استنتاجی، براساس منابع معتبر علمی، مبتنی بر نظر پژوهشگران، مؤلفه ها در جهت بهسازی اکولوژیک رودخانه‎های شهری مبتنی بر فرایند استخراج می شود. در نهایت به روش استنتاجی، براساس مؤلفه های اکولوژیک، راهبردهایی در مقیاس کلان و خُردِ برنامه ریزی به منظور بهسازی مجدد و حفاظت از اکوسیستم رودخانه‎ها و کرانه ها و اراضی مجاور، افزایش انعطاف پذیری اکوسیستم رودخانه در مواجهه با اغتشاشات اقلیمی آینده و جلوگیری از تداخل انسانی در فرایندهای طبیعی تدوین می شود. شناخت دلایل اصلی تخریب اکوسیستم، حفاظت از سلامت رودخانه، بازیابی مجدد ژئومورفولوژی رودخانه در شهر، ایجاد واتصال شبکه های اکولوژیکی زیستی، ممانعت از ورود فاضلاب و روان‎آب آلودۀ شهری، کنترل سیلاب با حفظ شرایط اکوسیستم رودخانه، برنامه ها و اقدامات بهسازی متناسب با توسعۀ شهری، تغییر نگرش مردم در حفاظت رودخانه و محدودیت حضور شهروندان در حریم آن، راهبردهایی در مقیاس کلان برنامه ریزی و اجرایی هستند که به واسطۀ راهبردهایی در مقیاس خُرد میسر می شوند تا در برنامه ریزی های توسعۀ شهری، با شرایط مشابه، مورد استفاده قرار گیرند و شهرسازی اکولوژیکْ آیندۀ شهرهای معاصر شود.